RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH

1. Cel:

Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela, w tym realizacji zasady równego traktowania. Bada, czy na skutek działania lub zaniechania organów władzy publicznej nie nastąpiło naruszenie prawa, zasad współżycia i  sprawiedliwości społecznej oraz czy nie doszło do aktów dyskryminacji. Pracuje dla ponad 38 mln obywateli.

 

2. Kto może zwrócić się do RPO:

Każdy polski obywatel lub cudzoziemiec (jeśli znajduje się pod władzą RP), a także grupa obywateli lub organizacja może zwrócić się do Rzecznika o pomoc w ochronie swoich praw naruszonych przez władzę publiczną (sądy, publiczną służbę zdrowia, szkoły i  uczelnie, policję, urząd gminy itd.). Każdy, kto chciałby uzyskać dodatkowej, kompetentnej informacji przed wysłaniem skargi, np. dotyczącej możliwości zwrócenia się do RPO ze swoją sprawą, cech formalnych wniosku, czy dokumentacji, jaką należy dołączyć może skontaktować się z biurem RPO za pomocą bezpłatnej infolini 800 676 676.

 

3. Opłata:

Wniosek do Rzecznika (nazywany skargą) jest wolny od jakichkolwiek opłat.

 

4. Czynności podejmowane przez RPO:

Sprawdzanie. Wykonując swoje konstytucyjne obowiązki Rzecznik bada, czy na skutek działania  lub zaniechania organów, organizacji lub instytucji, obowiązanych do przestrzegania i realizacji wolności i praw człowieka i obywatela, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej.

Wystąpienia. Rzecznik kieruje również do właściwych organów wystąpienia problemowe wówczas, gdy rozpatrywane sprawy indywidualne wskazywały na utrwalającą się po stronie organów i instytucji praktykę stosowania prawa w sposób, który narusza prawa lub wolności, a także wówczas, gdy rozpoznawane przez Rzecznika sprawy wskazywały, iż źródłem naruszeń praw jednostki nie jest wadliwe stosowanie prawa, lecz wadliwość samego prawa.

Wniosek Rzecznika do Trybunału Konstytucyjnego. Rzecznik może również zastosować środek o charakterze procesowym w postaci wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności aktów normatywnych z przepisami wyższego rzędu lub Konstytucją lub przystąpić do postępowania przed Trybunałem wszczętego w wyniku złożenia skargi konstytucyjnej.

Pytania prawne do Sądu Najwyższego. Rzecznik podejmuje działania, których celem jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądowego. W związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie sądów powszechnych może skierować pytania prawne do rozstrzygnięcia przez powiększone składy Sądu Najwyższego.

Skargi kasacyjne. Rzecznik może również wnosić skargi kasacyjne od prawomocnych orzeczeń sądów niższych instancji do Sądu Najwyższego stawiając w nich zarzut naruszenia przepisów proceduralnych lub przepisów prawa materialnego, którego bezpośrednim skutkiem było naruszenie praw jednostki (skargi kasacyjne RPO składa na takich samych zasadach co strony postępowania i poza wydłużonym terminem na złożenie skargi nie ma szerszych uprawnień).

Ponadto Rzecznik ma prawo wnosić skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych, przystępować do postępowań przed sądami powszechnymi i administracyjnymi.

 

5. Czego RPO nie robi:

- nie rozpatruje skarg i wniosków anonimowych

- nie zastępuje administracji publicznej lub wymiaru sprawiedliwości w załatwianiu sprawy co do jej istoty (rozstrzygnięcia) należącej do ich kompetencji

- nie podejmuje sprawy, w której nie wypowiedziały się jeszcze właściwe urzędy i instytucje nie zajmuje się problemem, gdy np. sprawę rozpatrzono odmownie, a osoba, której sprawa dotyczy nie wykorzystała drogi odwoławczej

- nie rozpatruje sporów między obywatelami, które podlegają rozpoznaniu przez sądy.

 

6. Akty prawne:

Urząd RPO swoje oparcie ma przede wszystkim w ustawie z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) oraz w Konstytucji RP, która przesądza o wadze jego istnienia. Również szereg innych aktów prawnych, zawierających przepisy szczególne, doprecyzowuje większość kompetencji Rzecznika, związanych z wypełnianymi przez niego obowiązkami.