KAMPANIE I PROGRAMY PRZECIWKO 

ZJAWISKU STALKINGU / HEJTU / PRZEMOCY

WHAT TO DO AND HOW TO HELP ?

Zjawisko stalkingu zaczęto analizować w latach osiemdziesiątych XX wieku, wraz z pojawieniem się często obserwowanych, niebezpiecznych i agresywnych zachowań wobec znanych postaci życia publicznego. Pierwsze publikacje dotyczące przestępstwa stalkingu pochodzą ze Stanów Zjednoczonych, gdzie najwcześniej je zdefiniowano i użyto formalnie określenia „stalker”, bo już w 1989 r. media informowały o przypadkach stalkingu dotyczących gwiazd showbiznesu, m.in. o zamordowaniu aktorki Rebecci Scheaffer przez chorego psychicznie fana. 

Kilka lat wcześniej ofiarą stalkera stał się John Lennon, który został zastrzelony przez swego „psychofana”. Sprawcami stalkingu w tamtym okresie byli przede wszystkim chorzy, posiadający pewne zaburzenia psychiczne, fani. Zaczęto wówczas postrzegać stalking jako zapowiedź przemocy, której sprawca może w przyszłości użyć wobec swojej ofiary. 

Aktorka Jodie Foster była przez długi okres ofiarą stalkingu. Jej  prześladowcą okazał się John Hinckley. Z powodu odrzucenia przez gwiazdę, mężczyzna dokonał zamachu na prezydenta Ronalda Regana. Przed atakiem wysłał Foster list, w którym  napisał: „Będziesz ze mnie dumna. Miliony Amerykanów będą mnie – będą nas kochać”. Nękanie aktorki rozpoczęło się od emisji filmu, w którym Jodie Foster wcieliła się w rolę prostytutki. Sprawca uroił sobie, iż w przeszłości był z nią związany, z racji czego musiał jej pomóc, by przestała się prostytuować.

W filmie „Przylądek strachu” („Cape Fear”) z 1991 r. w reżyserii Martina Scorsece, główny bohater po czternastu latach więzienia wychodzi na wolności. Przyświeca mu jeden cel – zemścić się na swoim obrońcy. Zachowanie byłego więźnia polega na uporczywym nękaniu. Rodzina obrońcy staje się obiektem prześladowania, a ich życie zamienia się w koszmar. W finale dochodzi do śmiertelnej rozgrywki między byłym więźniem a adwokatem.

O poważnym traktowaniu problemu stalkingu w USA, Kanadzie świadczy nie tylko wydanie ustaw umożliwiających zwalczanie działań stalkerów i zapobieganie im, ale też przeprowadzenie szeregu badań oraz kampanii społecznych obowiązujących na terenie całego kraju. Część z tych kampanii jest z powodzeniem wcielana i kontynuowana w krajach Unii Europejskiej. Organy ścigania mają ścisłe procedury, które są wdrażane w przypadku przestępstw z nienawiści.

Poza medialnymi prześladowaniami celebrytów w USA, warto przypomnieć także sprawę morderstwa Miss Polski z 1991 r. – Agnieszki Kotlarskiej, która w 1996 r. zginęła na ulicy z rąk swego prześladowcy. Stalker zamordował swoją ofiarę, kilkakrotnie raniąc ją nożem. Sprawca przez cały okres nękania twierdził, iż jego ofiara była księżniczką, on zaś jej krasnoludkiem. Niestety w Polsce nie wyciągnięto żadnych wniosków z opisanego zdarzenia, a przestępstwo stalkingu pojawiło się w Kodeksie Karnym dopiero w 2011 roku.

W Stanach Zjednoczonych ofiarami stalkingu jest co roku  7,5 miliona osób. Z prowadzonych badań wynika, że ponad 85% ofiar prześladowania jest śledzonych przez kogoś, kogo znają, chociażby z widzenia. Około 1 na 5 ofiar prześladowania jest śledzonych przez nieznajomego. Osoby w wieku 18-26 lat doświadczają najwyższego odsetka prześladowań. 11% ofiar prześladowania było prześladowanych przez 5 lat lub dłużej. 46% ofiar prześladowania doświadcza przynajmniej jednego niechcianego kontaktu tygodniowo.

Prześladowanie odgrywa ogromny wpływ na ofiary, bowiem 46% ofiar prześladowania nie wie co będzie dalej, 29% ofiar prześladowania obawia się, że prześladowanie nigdy się nie skończy. 1 na 8 zatrudnionych ofiar prześladowania traci czas w pracy w wyniku wiktymizacji, a ponad połowa traci 5 lub więcej dni w pracy. 1 na 7 ofiar prześladowania przeprowadza się w wyniku wiktymizacji. Częstość występowania lęku, bezsenności, dysfunkcji społecznej i ciężkiej depresji jest znacznie wyższa wśród ofiar prześladowania niż wśród ogółu ludności, zwłaszcza jeśli prześladowanie obejmuje śledzenie lub niszczenie własności.

Badania przeprowadzone w Stanach wskazują, że 76% kobiet, ofiar przemocy zostało prześladowanych przez swojego bliskiego partnera. 67% zostało fizycznie wykorzystanych przez swojego bliskiego partnera. 89% ofiar przemocy, które zostały fizycznie zaatakowane, również były prześladowane w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed ich zabójstwem. 54% ofiar zabójstw zgłosiło prześladowanie na policję, zanim zostali zabici przez swoich prześladowców. Podkreśla się, że prześladowcą może być ktoś, kogo dobrze znasz lub wcale. Większość z nich umawiała się lub była związana z ludźmi, których śledzą. Większość przypadków prześladowania dotyczy mężczyzn prześladujących kobiety, ale są również mężczyźni prześladujący mężczyzn, kobiety prześladujące kobiety, kobiety prześladujące mężczyzn. 2/3 prześladowców ściga swoje ofiary co najmniej raz w tygodniu, wiele dziennie, używając więcej niż jednej metody. 78% stalkerów używa więcej niż jednego sposobu podejścia. Broń jest wykorzystywana do krzywdzenia lub grożenia ofiarom w 1 na 5 przypadków. Prawie 1/3 prześladowców prześladowało wcześniej. Stalkerzy często zbliżają się do swoich celów, a ich zachowania szybko się nasilają*.

 * W tekście wykorzystano statystykę z licznych badań przeprowadzonych w USA, dostepnych na stronie: victimofcrime.org, z uwagi na skalę problemu szereg innych badań i statystyk dostępny jest na wielu stronach poświęconych stalkingowi np. cdc.gov

Strona i informacje na niej zawarte opierają się na licznych materiałach dostępnych w USA (wytycznych, protokołach, filmach, wywiadów z ofiarami przemocy, materiałach szkoleniowych, publikacjach) odnoszących się do przestępstwa stalkingu.  Należy mieć na uwadze, iż definicja przestępstwa różni się w zależności od jurysdykcji.




PAKIETY TECHNICZNE CENTRUM KONTROLI I ZAPOBIEGANIA CHORÓB

(Centers for Disease Control and Prevention)

Zrzut ekranu 2019-07-25 o 121539png


Podkreślenia wymaga również fakt, iż stalking jest uznany za problem zdrowia publicznego. Światowe Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorób (CDC) opracowało specjalne wytyczne, tzw. pakiety techniczne (identyczne jak w przypadku wytycznych chorób), aby pomóc państwom i społecznościom w wykorzystaniu najlepszych dostępnych metod w celu zapobiegania przemocy. Pakiet techniczny to zbiór strategii, które stanowią najlepsze dostępne metody na zapobieganie lub ograniczanie problemów zdrowia publicznego, takich jak przemoc. Mogą pomóc poprawić zdrowie i dobrobyt społeczności, składają się z trzech części. Pierwsza część to strategia, która określa kierunek lub działania zmierzające do osiągnięcia celu zapobiegania przemocy. Druga - podejście obejmuje konkretne sposoby rozwijania strategii. Można to osiągnąć poprzez programy, zasady i praktyki. Dowody dla każdego z podejść w zapobieganiu przemocy lub związanych z nią czynników ryzyka są uwzględnione jako trzeci składnik. Pod pojęciem dowody, kryją się materiały poświadczające skuteczność opisywanych programów. Były dyrektor CDC, dr Tom Frieden, napisał w American Journal of Public HealthExternal, że: "Pakiet techniczny sprawdzonych interwencji wyostrza i skupia to, co w przeciwnym razie mogłoby być mglistymi zobowiązaniami do „działania”, zobowiązując się do wdrożenia konkretnych interwencji znanych jako skuteczne. Pozwala to również uniknąć rozproszonego podejścia polegającego na stosowaniu dużej liczby interwencji, z których wiele ma tylko niewielki wpływ." Każdy pakiet techniczny ma służyć jako źródło informacji i podejmowania decyzji dotyczących profilaktyki w społeczeństwie, tak by w jak najlepszy sposób zapobiegać przestępstwom stalkingu, w których skład wchodzi przemoc psychiczna, fizyczna, seksualna, wykorzystywanie i zaniedbywanie dzieci, przemoc wśród młodzieży oraz wśród społeczności akademickich, przemoc w rodzinie i samobójstwa.

Oczywiście niedostępne i nieznane w Polsce, szczególnie wśród fundacji szczycących się walką z przemocą i stalkingiem, o fundacjach więcej w stosownym dziale. Mało tego Polska jest krajem, w którym przestępstwo stalkingu jest popierane przez organy ścigania, tu przykład: SSR Warszawa Żoliborz Michała Kurkiewicza, który twierdzi, że tego przestępstwa w ogóle nie powinno być w Kodeksie karnym, a rządowe uzasadnienie wprowadzenia art. 190a KK jest przez niego negowane (patrz: Akta Warszawa). Potwierdza to tylko problem społeczny w Polsce, gdzie promuje się w mediach instytucje społeczne, które to nie służą w żadnym stopniu Obywatelom, a służą do walki politycznej i pobierania wynagrodzeń przez osoby, które w tych "fundacjach" działają (przykładem jest HFPC, "Można inaczej" - gdzie osoby wchodzące w skład zarządu zasiadają też w zarządzie innych "fundacji" zapewniając sobie co miesiąc stałe źródło dochodu. Poziom wiedzy na temat stalkingu jest żenujący podobnie jak okazywane wsparcie (jego brak) i niepoparty żadnymi naukowymi informacjami.




KIEDY MASZ STALKERA...


Możesz: 

Czuć strach przed tym, co zrobi stalker.

Czuć się bezbronny, bać się o swoje bezpieczeństwo, możesz nie wiedzieć, komu ufać.

Czuć się niespokojny, rozdrażniony, niecierpliwy.

Czuć się przygnębiony, beznadziejny, przytłoczony, płaczliwy lub zły.

Czuć się zestresowany, mieć kłopoty z koncentracją, spaniem lub zapamiętywaniem rzeczy.

Mieć problemy z jedzeniem, takie jak utrata apetytu, zapominanie o jedzeniu lub objadanie się.

Mieć retrospekcje, niepokojące myśli, uczucia lub wspomnienia.

Czuć się zdezorientowany, sfrustrowany lub odizolowany, ponieważ inni ludzie nie rozumieją, dlaczego się boisz.

etc.

PAMIĘTAJ !

Są to powszechne reakcje na prześladowanie, nie jest to powód do wstydu czy izolacji ! Jest to powód to tego, aby zacząć mówić głośno o problemie, który Cię spotkał i reagować ! TO NIE JEST TWOJA WINA !



KIEDY MASZ STALKERA...


1. Nie komunikuj się z prześladowcą ani nie odpowiadaj na próby skontaktowania się z tobą.

2. Zachowaj dowody prześladowania. Kiedy stalker podąża za Tobą lub kontaktuje się z Tobą, zapisz czas, datę i miejsce. Zachowaj wiadomości e-mail, wiadomości tekstowe, wiadomości telefoniczne, listy lub notatki. Sfotografuj wszystko, co ma związek z Twoim stalkerem, tj. wyrządzone szkody i wszelkie obrażenia, które powoduje prześladowca. Poproś świadków, aby zapisali to, co widzieli.

3. Skontaktuj się z policją. Stalker może również złamać inne prawa, robiąc takie rzeczy, jak napaść na ciebie, kradzież lub zniszczenie twojej własności.

4. Jeśli jesteś w bezpośrednim niebezpieczeństwie, zadzwoń pod numer alarmowy 112

 (998 – straż pożarna; 997 – policja; 999 – pogotowie ratunkowe; 986 – straż miejska; 992 – pogotowie gazowe; 994 – pogotowie wodociągowe; 993 – pogotowie ciepłownicze; 991 – pogotowie energetyczne)

5. Powiedz rodzinie, przyjaciołom, współlokatorom i współpracownikom o prześladowaniu i szukaj ich wsparcia.

6. Powiedz pracownikom ochrony w swojej pracy, szkole, miejscu zamieszkania. Poproś ich, aby pomogli Ci i zwrócili uwagę na Twoje bezpieczeństwo.

7. Zaufaj instynktowi. Nie bagatelizuj niebezpieczeństwa. Jeśli uważasz, że jesteś w niebezpieczeństwie, prawdopodobnie tak jest.

8. Poważnie traktuj zagrożenia. Niebezpieczeństwo jest zazwyczaj wyższe, gdy prześladowca mówi o samobójstwie / morderstwie, lub gdy ofiara próbuje opuścić / zakończyć związek, zerwać kontakt.

9. Skontaktuj się z linią kryzysową, mogą pomóc w opracowaniu planu bezpieczeństwa, przekazaniu informacji o przepisach prawa, możliwościach wdrożenia, prawach pokrzywdzonych np. zakaz zbliżania się, kontaktowania się z ofiarą. Ogólnopolskie pogotowie dla ofiar przemocy „Niebieska Linia”: 800 – 120 – 002    / Warszawska Niebieska Linia: 22 668 – 70 – 00

10. Opracuj plan bezpieczeństwa, obejmujący takie rzeczy, jak zmiana rutyny, zorganizowanie miejsca pobytu i zabranie ze sobą znajomych lub krewnych. Ponadto zdecyduj z wyprzedzeniem, co zrobić, jeśli stalker pojawi się w twoim domu, pracy, szkole lub w innym miejscu. Powiedz ludziom, jak mogą ci pomóc.

11. Zastanów się nad wydaniem sądowego zakazu zbliżania.



DZIENNIK INCYDENTÓW


Jeśli padłeś ofiarą prześladowania, kluczowe może być prowadzenie dziennika incydentów i zachowań związanych z prześladowaniem. Rejestrowanie tych informacji pomoże udokumentować przestępcze zachowania, może również pomóc utrzymaniu w pamięci indywidualnych incydentów, miejsc osób, zdarzeń, o których możesz później zapomnieć. 

Dziennik incydentów powinien być wykorzystywany do rejestrowania i dokumentowania wszystkich zachowań związanych z prześladowaniem, w tym nękających połączeń telefonicznych, wiadomości tekstowych, listów, wiadomości e-mail, aktów wandalizmu i zagrożeń przekazywanych przez osoby trzecie. Zgłaszając incydenty do organów ścigania, zawsze zapisuj nazwisko i numer identyfikacyjny policjanta dla własnych rekordów. Nawet jeśli funkcjonariusze nie dokonają aresztowania, sporządzają pisemne notatki, a Ty możesz zażądać kopii lub wglądu do twoich akt. 

Dołącz zdjęcia prześladowcy/ prześladowców, filmy, nagrania, kserokopie listów itp., notatki policyjne i inne odpowiednie dokumenty. Przechowuj dziennik w bezpiecznym miejscu i powiedz  komuś, komu ufasz, gdzie masz swój dziennik. Możesz mieć dwa dzienniki, jeden zawsze przy sobie, drugi w bezpiecznym miejscu. W sytucaji kradzieży / napadu Twoje informacje zostaną przez Ciebie zachowane.

Dokumentowanie zachowania prześladującego może być trudnym i wyczerpującym emocjonalnie zadaniem, dlatego nie wstydź się prosić o pomoc, również psychologa!

KIEDY CHCESZ POMÓC...


Prześladowanie jest nieprzewidywalne i niebezpieczne. Nie ma dwóch podobnych sytuacji. Nie ma gwarancji, że to, co działa dla jednej osoby, będzie działać dla innej, ale możesz podjąć kroki w celu zwiększenia bezpieczeństwa.

1. Słuchaj. 

2. Pokaż wsparcie. Zaoferuj swoje wsparcie.

3. Nie obwiniaj ofiary za przestępstwo.

4. Zapytaj, jak możesz pomóc.

5. Pamiętaj, że każda sytuacja jest inna i pozwól osobie prześladowanej dokonywać wyborów, jak sobie z nią poradzić.

6. Znajdź kogoś, z kim możesz porozmawiać o sytuacji. Dowiedz się więcej o przestępstwie stalkingu.

7. Podejmij kroki, by pomóc ofierze stalkingu w uzyskaniu pomocy prawnej, nakłoń ją do zgłoszenia sprawy organom ścigania.

8. Unikaj działań charakterystycznych dla stalkera, np. nie zaczepiaj obcej osoby na ulicy, nie śledź i nie podążaj za osobą prześladowaną, nie podejmuj kroków charakterystycznych dla stalkera.


PAMIĘTAJ !

Każdy kto chce pomóc, zawsze skontaktuje się osobą prześladowaną / dotkniętą przemocą - BEZPOŚREDNIO.

Nie za pomocą zaczepiania w miejscach publicznych, rzucania oszczerstw/wyzwisk, osób trzecich, detektywów, wynajętych ludzi. Każdy kto chce pomóc, po prostu zapyta czy i co może zrobić oraz w jaki sposób, zaproponuje swoją pomoc !

Na świecie jest realizowanych wiele kampanii społecznych mówiących o przestępstwie stalkingu, w które angażują się przede wszystkim młode osoby, a których celem jest zwiększenie, nagłośnienie, zainteresowanie, podniesienie świadomości i wiedzy na temat stalkingu, zmiana postrzegania, myślenia i postawy wobec tego obecnie coraz bardziej powszechnego  problemu społecznego, który w dobie cyfryzacji można nazwać jedną z chorób cywilizacyjnych XXI wieku.

Odnosząc się do zjawiska prześladowania młodych osób, od prawie 20 lat w USA, w szkołach i na uniwersytetach prowadzone są kampanie przeciwko zjawisku stalkingu i cyberstalkingu, z roku na rok podnoszony jest poziom świadomości wśród młodych osób, a w kampusach działają specjalne grupy wsparcia. W Polsce te programy nie są realizowane, społeczeństwo nie jest informowane, nie jest świadome konsekwencji jakie dotykają jednostki, które są ofiarami przemocy / hejtu / stalkingu, a konsekwencje te są często tragiczne w skutkach lub prowadzą do tragedii.

W polskim społeczeństwie nie ma świadomości istnienia problemu, a co za tym idzie nie ma zainteresowania by go nagłośnić, co może dziwić szczególnie w kraju rozwiniętym, w którym wydawać by się mogło, że powinniśmy mieć świadome media, świadomych dziennikarzy, świadomych polityków i świadome organy ścigania. Rzeczywistość jest jednak inna, a otoczenie zamiast przeciwdziałać przestępstwom z nienawiści popiera je poprzez próby wyśmiewania, ignorancji, zbywania, wykluczenia, poprawy swojego samopoczucia i próby zatarcia swoich kompleksów, o merytorycznej dyskusji na temat faktów nie ma mowy, zwłaszcza wśród celebrytek nazywających siebie dziennikarkami, którym stalking służy do atakowania innych osób i które to w medialnych przepychankach przywołują tragicze wydarzenia bez względu na uczucia rodzin, które dotknęła tragedia. Co nakreśla jeszcze bardziej okrutny obraz polskiego społeczeństwa promowany przez celebrytki-dziennikarki w medialnych potyczkach, o tym kto komu przyniósł wstyd. Tak, promowanie bezmyślności, niepopartej merytorycznymi argumentami, by wspomóc popularność medialnych krzykaczy, którzy czerpią fejm z tragedii, ale nie robią nic by wspomóc walkę z prześladowaniem i zapobiec przestępstwom uporczywego nękania, to jest wstyd dla polskich mediów. O motywach przestępstw z nienawiści w stosownym dziale, a poniżej przykłady kampanii i programów realizowanych / zapoczątkowanych w USA, a kontynuowanych na całym świecie, z wyłączeniem Polski.